Có 2 nhóm đối tượng liên quan đến hộ kinh doanh thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc: chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh và người lao động làm việc cho hộ kinh doanh theo hợp đồng lao động đủ điều kiện. Điểm dễ nhầm là chỉ nhìn riêng chủ hộ kinh doanh thì trong nhóm này lại tách thành 2 tiểu nhóm theo phương pháp nộp thuế và thời điểm áp dụng khác nhau.
I. Bảng tra cứu nhanh đối tượng tham gia
| Nhóm | Đối tượng | Thời điểm áp dụng |
|---|---|---|
| Nhóm 1 | Chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai | Từ 01/7/2025 |
| Nhóm 1 | Chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh không thuộc trường hợp nộp thuế theo phương pháp kê khai | Từ 01/7/2029 |
| Nhóm 2 | Người lao động làm việc cho hộ kinh doanh theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn hoặc hợp đồng xác định thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên | Từ 01/7/2025 |
Tính theo nhóm chính thì có 2 nhóm. Xét riêng chủ hộ kinh doanh thì có 2 tiểu nhóm.
II. Cách hiểu đúng để tránh nhầm khi áp dụng
1. Chủ hộ kinh doanh là một nhóm riêng
Chủ hộ kinh doanh chỉ được tính trong phạm vi hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh. Nhiều người đọc lướt thường hiểu thành tất cả hộ kinh doanh đều tham gia cùng một thời điểm. Thực tế cần phân biệt:
- Tiểu nhóm 1: chủ hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai, tham gia từ 01/7/2025.
- Tiểu nhóm 2: chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh nhưng không thuộc trường hợp nộp thuế theo phương pháp kê khai, tham gia từ 01/7/2029.
Các trường hợp không thuộc diện áp dụng trong từng thời điểm bao gồm: đã hưởng lương hưu hoặc trợ cấp BHXH hằng tháng; hoặc đã đủ tuổi nghỉ hưu, trừ khi còn thiếu tối đa 6 tháng đóng BHXH để đủ điều kiện hưởng lương hưu hoặc trợ cấp tuất hằng tháng.
2. Người lao động làm việc cho hộ kinh doanh là nhóm độc lập
Nhóm này không gộp chung với chủ hộ. Hộ kinh doanh được xác định là người sử dụng lao động, nên người lao động vẫn được xét theo điều kiện hợp đồng lao động như quy định chung.
- Hợp đồng lao động không xác định thời hạn.
- Hợp đồng lao động xác định thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên.
Nhiều hộ kinh doanh chỉ tập trung vào nghĩa vụ của chủ hộ mà quên rà lại hồ sơ lao động đang sử dụng.
III. Mốc thời gian và tình huống hay gặp
30 ngày kể từ ngày thuộc đối tượng tham gia là thời hạn đăng ký.
Chậm đăng ký, không đóng hoặc đóng không đủ sau 60 ngày kể từ ngày hết hạn đăng ký có thể bị xử phạt hành chính, truy thu kèm lãi 0,03%/ngày và bị xem xét là hành vi trốn đóng.
Ví dụ thực tế
Hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai từ năm 2025 sẽ tham gia từ 01/7/2025. Nếu hộ đang nộp thuế khoán nhưng chuyển sang kê khai từ 01/2026 thì áp dụng từ thời điểm chuyển. Việc xác định phương pháp nộp thuế là căn cứ quan trọng để làm lệch thời điểm tham gia.
Lưu ý quan trọng
- Không phải mọi hộ kinh doanh đều áp dụng ngay từ 01/7/2025.
- Cần phân biệt rõ hộ có đăng ký kinh doanh và nhóm người lao động làm việc cho hộ kinh doanh.
- Khi rà hồ sơ, hãy kiểm tra trước phương pháp nộp thuế, thời điểm chuyển phương pháp và loại hợp đồng lao động để tránh xác định sai đối tượng.
