Khi chủ hộ kinh doanh chuyển đổi sang doanh nghiệp, việc có phải tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc phụ thuộc vào việc chấm dứt hay duy trì mô hình hộ kinh doanh. Dưới đây là phân tích chi tiết.
I. Quy định về việc tham gia BHXH bắt buộc
1. Khi chuyển đổi và chấm dứt hộ kinh doanh
Nếu thực hiện chuyển đổi chính thức theo quy định tại Nghị định 168/2025/NĐ-CP, hộ kinh doanh sẽ chấm dứt hoạt động ngay khi doanh nghiệp mới được cấp Giấy chứng nhận đăng ký. Trong trường hợp này, chủ hộ không còn nghĩa vụ đóng BHXH bắt buộc với tư cách là chủ hộ kinh doanh. Trách nhiệm đóng BHXH thuộc về doanh nghiệp mới thành lập cho người lao động theo quy định chung.
2. Khi vẫn duy trì hộ kinh doanh
Nếu chủ hộ kinh doanh vẫn duy trì đăng ký hộ kinh doanh song song với việc thành lập doanh nghiệp, chủ hộ vẫn phải tham gia BHXH bắt buộc theo Luật BHXH 2024. Lộ trình áp dụng được quy định như sau:
- Từ 01/07/2025: Áp dụng đối với hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai.
- Từ 01/07/2027: Áp dụng đối với hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp khoán.
II. Mức đóng và phương thức đóng
Khi thuộc đối tượng tham gia, chủ hộ kinh doanh sẽ đóng BHXH và bảo hiểm y tế (BHYT) với các mức sau:
- Tỷ lệ đóng BHXH: 25% trên mức lương tự chọn, bao gồm 3% vào quỹ ốm đau, thai sản và 22% vào quỹ hưu trí, tử tuất.
- Tỷ lệ đóng BHYT: 4,5% trên mức lương tự chọn.
- Mức lương làm căn cứ đóng: Do chủ hộ tự chọn, trong khoảng từ mức lương cơ sở đến 20 lần mức lương cơ sở.
- Mức đóng BHXH tối thiểu: 585.000 đồng/tháng (tính theo 25% của lương cơ sở 2.340.000 đồng, mức này có thể thay đổi khi lương cơ sở điều chỉnh).
- Phương thức đóng: Có thể lựa chọn đóng hàng tháng, 3 tháng hoặc 6 tháng một lần.
III. Trường hợp không phải đóng
- Chủ hộ kinh doanh không phải tham gia BHXH bắt buộc nếu đã đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định của pháp luật lao động, trừ trường hợp có nhu cầu đóng bù thời gian còn thiếu để hưởng lương hưu (tối đa 6 tháng).
Ví dụ thực tế
- Trường hợp 1: Chủ hộ A chuyển đổi sang Công ty TNHH và hoàn tất thủ tục chấm dứt hộ kinh doanh theo Nghị định 168/2025/NĐ-CP. Ông A không còn nghĩa vụ đóng BHXH với tư cách chủ hộ.
- Trường hợp 2: Chủ hộ B thành lập công ty cổ phần nhưng vẫn giữ lại đăng ký hộ kinh doanh nộp thuế khoán. Đến ngày 01/07/2027, bà B sẽ phải đóng BHXH bắt buộc cho hoạt động của hộ kinh doanh với mức tối thiểu là 585.000 đồng/tháng.
Lưu ý quan trọng
- Xử phạt: Không đóng BHXH bắt buộc có thể bị phạt đến 75 triệu đồng (Điều 33 Luật BHXH 2024).
