Chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh không phải lúc nào cũng đóng BHXH ngay, mà còn tùy nhóm đối tượng và mốc áp dụng: từ 01/7/2025 áp dụng với chủ hộ nộp thuế theo phương pháp kê khai, từ 01/7/2029 áp dụng với các chủ hộ còn lại; riêng trường hợp đã đủ tuổi nghỉ hưu hoặc đang hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH hằng tháng thì không thuộc diện bắt buộc.
Mốc cần nhớ: 01/7/2025, 01/7/2029, mức đóng 29,5%, mức tối thiểu 2.340.000 đồng/tháng, tương ứng tối thiểu 690.300 đồng/tháng theo mức tham chiếu hiện hành.
I. Trường hợp nào chủ hộ kinh doanh thuộc diện đóng BHXH?
Để dễ đối chiếu, bản thân chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh sẽ xét theo lộ trình áp dụng, không phải cứ có giấy đăng ký là đóng ngay trong mọi trường hợp.
| Trường hợp | Thời điểm/điều kiện | Kết quả |
|---|---|---|
| Chủ hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai | Từ 01/7/2025 | Thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc |
| Chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh còn lại | Từ 01/7/2029 | Thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc |
| Đã đủ tuổi nghỉ hưu | Đối chiếu tuổi nghỉ hưu hiện hành | Không thuộc diện bắt buộc, trừ trường hợp còn thiếu tối đa 06 tháng đóng BHXH |
| Đang hưởng lương hưu hoặc trợ cấp BHXH hằng tháng | Theo tình trạng hưởng chế độ | Không thuộc diện bắt buộc |
| Hộ kinh doanh có thuê lao động theo hợp đồng lao động | Khi có quan hệ sử dụng lao động | Hộ kinh doanh là người sử dụng lao động và có nghĩa vụ BHXH cho người lao động |
Trong thực tế, cần phân biệt rõ giữa bản thân chủ hộ và người lao động làm việc cho hộ. Hai nghĩa vụ này đi song song nhưng không giống nhau.
1. Ngoại lệ về tuổi nghỉ hưu
Khi xác định còn thuộc diện bắt buộc hay không, cần kiểm tra tuổi nghỉ hưu hiện hành. Năm 2026, tuổi nghỉ hưu trong điều kiện lao động bình thường là nam 61 tuổi 6 tháng và nữ 57 tuổi 8 tháng.
Nếu chủ hộ đã đủ tuổi nghỉ hưu thì thường không thuộc diện BHXH bắt buộc; tuy nhiên, trường hợp còn thiếu tối đa 06 tháng đóng BHXH để đủ điều kiện hưởng lương hưu hoặc trợ cấp tuất hằng tháng cần xem xét hồ sơ rất kỹ.
2. BHXH tự nguyện nếu chưa thuộc diện bắt buộc
Nếu chủ hộ chưa thuộc diện BHXH bắt buộc hoặc không còn thuộc diện bắt buộc, có thể tham gia BHXH tự nguyện. Chế độ này áp dụng cho công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên không thuộc đối tượng BHXH bắt buộc, với mức đóng 22% trên thu nhập.
3. Trường hợp hộ kinh doanh thuê nhân viên
Khi hộ kinh doanh có thuê mướn, sử dụng lao động theo hợp đồng lao động, hộ kinh doanh được xem là người sử dụng lao động. Phần này hay bị bỏ sót khi làm hồ sơ, vì nhiều người chỉ nhìn vào nghĩa vụ của chủ hộ mà quên nghĩa vụ với người lao động.
II. Mức đóng, hồ sơ và thời hạn đăng ký
Phần này dễ sai nếu không chốt ngay mức căn cứ đóng và thời hạn nộp hồ sơ.
1. Mức đóng BHXH bắt buộc
| Nội dung | Thông tin |
|---|---|
| Tỷ lệ đóng hằng tháng | 29,5% |
| Cơ cấu tỷ lệ | 3% ốm đau và thai sản; 22% hưu trí và tử tuất; 4,5% BHYT nếu thuộc diện đồng thời phải đóng BHYT theo cơ chế liên quan |
| Mức tiền lương làm căn cứ đóng | Từ mức tham chiếu đến tối đa 20 lần mức tham chiếu |
| Mức tối thiểu hiện hành | 2.340.000 đồng/tháng |
| Mức đóng tối thiểu tương ứng | 690.300 đồng/tháng |
Khi tính mức đóng, doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh thường lệch ở ngay khâu xác định mức lương làm căn cứ đóng, rồi kéo theo sai số tiền phải nộp.
2. Hồ sơ, thời hạn và cách nộp
| Nội dung | Thông tin |
|---|---|
| Hồ sơ cơ bản | Tờ khai tham gia BHXH (TK3-TS) và bản sao giấy đăng ký kinh doanh |
| Thời hạn nộp | Trong 30 ngày kể từ ngày thuộc diện tham gia |
| Phương thức đóng | Hằng tháng, 03 tháng/lần hoặc 06 tháng/lần |
| Thời điểm nộp chậm nhất | Ngày cuối tháng tiếp theo |
Điểm dễ sai: Nhiều hồ sơ bị chậm không phải vì thiếu tư cách tham gia, mà vì nộp muộn 30 ngày hoặc chọn kỳ đóng nhưng không theo dõi ngày cuối tháng tiếp theo.
III. Lỗi thường gặp và cách xử lý khi bị kiểm tra
Lỗi phổ biến: cứ thấy chủ hộ kinh doanh là mặc định phải đóng ngay, trong khi quy định đang có lộ trình và ngoại lệ rõ ràng.
Nếu chủ hộ thuộc diện bắt buộc mà không đóng, chậm đóng hoặc trốn đóng thì có thể bị yêu cầu nộp đủ số tiền chậm, cộng lãi 0,03%/ngày và có thể bị phạt hành chính 18-20% tổng số tiền chậm, tối đa 75 triệu đồng. Ngược lại, nếu chưa thuộc diện bắt buộc thì không đặt vấn đề xử phạt theo nhóm nghĩa vụ này.
Ví dụ thực tế
Một chủ hộ kinh doanh bán hàng qua sàn thương mại điện tử, có đăng ký hộ kinh doanh và nộp thuế theo phương pháp kê khai, sẽ thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc từ 01/7/2025. Nếu là chủ hộ kinh doanh khác có đăng ký nhưng chưa thuộc nhóm kê khai, thời điểm áp dụng là từ 01/7/2029.
Lưu ý quan trọng
Nếu chủ hộ đã tham gia BHXH bắt buộc trước khi Luật BHXH 2024 có hiệu lực, thời gian đóng trước đó vẫn được ghi nhận. Đây là điểm rất quan trọng để tránh mất quyền lợi quá khứ khi đối chiếu hồ sơ.
Nếu bạn đang chuẩn bị hồ sơ, cách an toàn nhất là kiểm tra lần lượt 3 điểm: nhóm nộp thuế, mốc thời gian áp dụng và tình trạng tuổi nghỉ hưu/chế độ đang hưởng. Chỉ cần sai một trong 3 điểm này là kết luận về nghĩa vụ BHXH có thể lệch ngay.
