Có. Nếu người sử dụng lao động trốn đóng BHXH bắt buộc cho nhân viên thì có thể bị buộc truy nộp đủ số tiền chưa đóng, nộp thêm 0,03%/ngày tính trên số tiền và số ngày chậm đóng hoặc trốn đóng, bị xử phạt vi phạm hành chính nếu chưa đến mức xử lý hình sự, và trong trường hợp có yếu tố gian dối, kéo dài từ 06 tháng trở lên và đủ điều kiện luật định thì còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Cần phân biệt rõ hai hành vi chậm đóng và trốn đóng vì cách xử lý khác nhau. Không phải cứ chậm là tự động bị coi là trốn đóng.
I. Bảng tổng hợp mức xử lý cần biết
| Nội dung | Mức xử lý |
|---|---|
| Buộc khắc phục | Buộc đóng đủ số tiền BHXH, bảo hiểm thất nghiệp đã trốn đóng |
| Khoản phải nộp thêm | 0,03%/ngày tính trên số tiền và số ngày chậm đóng hoặc trốn đóng |
| Xử phạt hành chính với cá nhân | Từ 50.000.000 đồng đến 75.000.000 đồng |
| Xử phạt hành chính với tổ chức | Từ 100.000.000 đồng đến 150.000.000 đồng |
| Nguy cơ hình sự | Có thể bị xử lý theo Điều 216 nếu có đủ dấu hiệu luật định |
| Khung hình sự cơ bản | Phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm |
| Mức cao nhất theo dữ kiện tổng hợp | Có thể đến 07 năm tù trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng |
II. Khi nào bị coi là trốn đóng BHXH?
Bản chất của trốn đóng là né tránh nghĩa vụ đóng hoặc không thực hiện đầy đủ việc đóng BHXH cho người lao động. Nhiều doanh nghiệp dễ nhầm lẫn giữa chậm đóng và trốn đóng.
1. Phân biệt với chậm đóng
- Chậm đóng: chưa đóng hoặc đóng chưa đủ số tiền phải đóng theo hồ sơ đăng ký tham gia BHXH bắt buộc sau thời hạn đóng theo quy định, nhưng chưa đủ căn cứ xác định là trốn đóng.
- Trốn đóng: là hành vi của người sử dụng lao động nhằm né tránh nghĩa vụ đóng hoặc không thực hiện đầy đủ việc đóng BHXH cho người lao động.
2. Các biểu hiện dễ bị xem xét là trốn đóng
- Không đăng ký tham gia BHXH bắt buộc cho người lao động thuộc diện phải tham gia.
- Không đóng hoặc đóng không đầy đủ số tiền phải đóng sau khi đã bị đôn đốc theo điều kiện luật định.
- Khai không đúng tiền lương làm căn cứ đóng, như khai thấp hơn thực tế để giảm số phải đóng.
Thời hạn đóng hằng tháng: chậm nhất là ngày cuối cùng của tháng tiếp theo.
Ví dụ thực tế
Doanh nghiệp ký hợp đồng lao động thuộc diện tham gia nhưng không đăng ký BHXH, hoặc khai mức lương thấp hơn thực tế để giảm tiền đóng. Khi thanh tra, danh sách lao động, hợp đồng, bảng lương và mức lương làm căn cứ đóng được kiểm tra đối chiếu chặt chẽ.
Lưu ý quan trọng
Cần lưu ý các trường hợp có lý do chính đáng theo quy định của Chính phủ thì không bị coi là trốn đóng.
III. Mức phạt hành chính và khoản tiền phải nộp thêm
Nếu hành vi chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự, người sử dụng lao động vẫn có thể bị xử phạt hành chính riêng, ngoài khoản truy nộp và tiền lãi.
1. Mức phạt hành chính
- Cá nhân là người sử dụng lao động: phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 75.000.000 đồng đối với hành vi trốn đóng BHXH bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp.
- Tổ chức vi phạm: mức phạt bằng 02 lần mức phạt đối với cá nhân, tương ứng từ 100.000.000 đồng đến 150.000.000 đồng.
2. Biện pháp khắc phục đi kèm
- Buộc truy nộp số tiền chưa đóng, trốn đóng.
- Buộc nộp khoản lãi theo mức 0,03%/ngày trên số tiền và thời gian chậm đóng hoặc trốn đóng.
| Khoản phải xử lý | Cách áp dụng |
|---|---|
| Tiền BHXH, bảo hiểm thất nghiệp chưa đóng | Truy nộp đủ |
| Khoản nộp thêm | 0,03%/ngày x số tiền x số ngày chậm đóng hoặc trốn đóng |
| Tiền phạt hành chính | Áp dụng riêng theo tư cách cá nhân hoặc tổ chức |
Lưu ý quan trọng
Phân biệt rõ hành vi trốn đóng với các trường hợp chậm đóng hoặc đóng không đủ vì mỗi hành vi có cơ chế xử lý riêng, không nên gộp lẫn.
IV. Khi nào có thể bị xử lý hình sự?
Trốn đóng BHXH không chỉ dừng ở xử phạt hành chính. Nếu có yếu tố gian dối hoặc thủ đoạn khác, vi phạm kéo dài và đạt ngưỡng luật định thì rủi ro chuyển sang hình sự là có thật.
1. Điều kiện thường gặp để bị xem xét hình sự
- Nếu người có nghĩa vụ đóng BHXH dùng thủ đoạn gian dối hoặc thủ đoạn khác để không đóng hoặc không đóng đầy đủ từ 06 tháng trở lên, thì có thể bị xử lý hình sự khi thuộc trường hợp luật định.
- Nếu đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này mà còn vi phạm, thì đây là căn cứ quan trọng để xem xét trách nhiệm hình sự.
- Nếu số tiền trốn đóng hoặc số lượng người lao động bị ảnh hưởng đạt các ngưỡng luật hình sự quy định, thì khung hình phạt có thể tăng nặng tương ứng.
2. Khung xử lý hình sự được nêu trong dữ kiện
- Khung cơ bản: phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm.
- Khung tăng nặng: áp dụng khi số tiền lớn hơn, số người lao động bị ảnh hưởng nhiều hơn, tái phạm nghiêm trọng hoặc có tình tiết tăng nặng khác theo Điều 216.
- Mức cao nhất theo dữ kiện tổng hợp: có thể đến 07 năm tù trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng.
Ví dụ thực tế
Nếu doanh nghiệp đã từng bị xử phạt mà vẫn tiếp tục không đóng, hoặc cố tình khai thấp lương đóng BHXH trong thời gian dài để giảm nghĩa vụ, rủi ro về trách nhiệm hình sự là cao hơn. Doanh nghiệp nên kiểm tra lại hồ sơ lao động, bảng lương và lịch sử đóng khi phát hiện chênh lệch.
Lưu ý quan trọng
Luật Bảo hiểm xã hội mới là Luật số 41/2024/QH15, có hiệu lực từ 01/07/2025. Nghị định 12/2022/NĐ-CP vẫn là căn cứ chính để xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi trốn đóng BHXH; quy định chi tiết về các trường hợp có lý do chính đáng không bị coi là trốn đóng được nêu tại Nghị định 274/2025/NĐ-CP.
