Theo Luật Doanh nghiệp 2020, việc Chủ tịch Hội đồng quản trị (HĐQT) có được phép kiêm nhiệm chức danh Giám đốc hoặc Tổng giám đốc hay không phụ thuộc hoàn toàn vào loại hình doanh nghiệp và tỷ lệ vốn nhà nước tại công ty đó.
I. Trường hợp KHÔNG ĐƯỢC phép kiêm nhiệm
Chủ tịch HĐQT tuyệt đối không được kiêm nhiệm Giám đốc/Tổng giám đốc trong các trường hợp sau để đảm bảo tính minh bạch và tránh lạm quyền:
- Công ty đại chúng: Theo quy định về quản trị công ty áp dụng cho công ty đại chúng (trừ trường hợp được Đại hội đồng cổ đông phê chuẩn đối với công ty chưa niêm yết).
- Doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp có vốn nhà nước chi phối: Công ty cổ phần do Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ hoặc tổng số cổ phần có quyền biểu quyết.
- Tổ chức tín dụng (Ngân hàng): Chủ tịch HĐQT không được đồng thời là người điều hành (Tổng giám đốc) của chính tổ chức đó và các doanh nghiệp khác.
II. Trường hợp ĐƯỢC PHÉP kiêm nhiệm
Chủ tịch HĐQT được quyền kiêm nhiệm Giám đốc/Tổng giám đốc để linh hoạt trong điều hành nếu thuộc các nhóm sau:
- Công ty cổ phần tư nhân: Công ty không phải là công ty đại chúng và Nhà nước không nắm giữ trên 50% vốn điều lệ.
- Công ty TNHH: Chủ tịch Hội đồng thành viên hoặc Chủ tịch công ty có thể kiêm nhiệm Giám đốc/Tổng giám đốc, trừ khi Điều lệ công ty có quy định cấm.
III. Quy định về ủy quyền và Người đại diện pháp luật
1. Thay thế khi vắng mặt
- Chủ tịch HĐQT phải ủy quyền bằng văn bản cho một thành viên khác thực hiện quyền và nghĩa vụ khi vắng mặt.
- Nếu không có người được ủy quyền hoặc Chủ tịch chết, mất tích, bị tạm giam… thì các thành viên còn lại bầu một người trong số họ tạm thời giữ chức Chủ tịch theo nguyên tắc đa số.
2. Vai trò đại diện pháp luật
- Trường hợp Điều lệ công ty không quy định cụ thể người đại diện thì Chủ tịch HĐQT đương nhiên là người đại diện theo pháp luật.
- Nếu công ty có nhiều hơn một người đại diện theo pháp luật, thì Chủ tịch HĐQT và Giám đốc thường là hai chức danh cùng đảm nhận vai trò này.
IV. Chế tài xử phạt vi phạm
- Đối với công ty đại chúng vi phạm quy định về quản trị công ty (bao gồm lỗi kiêm nhiệm trái phép), mức phạt tiền từ 70.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng theo Nghị định 156/2020/NĐ-CP.
- Ngoài phạt tiền, doanh nghiệp buộc phải thực hiện cơ cấu lại nhân sự để đảm bảo tách biệt hai chức danh này theo đúng luật định.
Ví dụ thực tế
- Trường hợp A: Công ty Cổ phần X (vốn tư nhân 100%) mới thành lập. Ông Nguyễn Văn A vừa là cổ đông sáng lập, vừa được bầu làm Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc. -> Hợp pháp.
- Trường hợp B: Ngân hàng TMCP Y niêm yết trên sàn chứng khoán. Ông B là Chủ tịch HĐQT muốn kiêm nhiệm Tổng giám đốc điều hành. -> Vi phạm pháp luật nghiêm trọng.
Lưu ý quan trọng
- Các doanh nghiệp chuẩn bị lên sàn (IPO) hoặc trở thành công ty đại chúng cần chủ động tách biệt hai chức danh này trước khi nộp hồ sơ để tránh bị từ chối hoặc xử phạt.
- Việc tách biệt chức danh Chủ tịch (quản trị, giám sát) và Giám đốc (điều hành) là xu hướng quản trị hiện đại giúp kiểm soát rủi ro tốt hơn cho doanh nghiệp.
